Brak choćby jednego z tych mikroskopijnych «klejów» molekularnych sprawia, że skóra traci odporność na tarcie i ucisk, prowadząc do powstawania pęcherzy i rozległych ran.
🔬 Główne geny związane z poszczególnymi postaciami EB
Identyfikacja uszkodzonego genu pozwala jednoznacznie sklasyfikować typ choroby i dobrać właściwą opiekę medyczną:
Kodują keratyny 5 i 14 — podstawowe białka budujące cytoszkielet komórek warstwy podstawnej naskórka. Ich mutacje osłabiają mechaniczną spójność naskórka, wywołując pęcherze głównie na dłoniach i podeszwach stóp.
Kodują podjednostki lamininy-332 oraz kolagen XVII. Białka te odpowiadają za integrację komórek naskórka z błoną podstawną. Mutacje prowadzą do ciężkiego rozwarstwienia w obrębie blaszki jasnej (lamina lucida).
Koduje kolagen typu VII — jedyny budulec włókien kotwiczących łączących błonę podstawną ze skórą właściwą. Rozwarstwienie podbłonowe skutkuje głębokimi ranami, zrostami palców i zbliznowaceniami.
Koduje białko fermitynę-1 (kindlinę-1), odpowiedzialną za adhezję komórkową oraz migrację keratynocytów. Mutacje powodują zmienny poziom tworzenia pęcherzy, postępujący zanik skóry i nadwrażliwość na światło słoneczne.
⚖️ Sposoby dziedziczenia Epidermolysis Bullosa
EB jest chorobą monogenową, a jej dziedziczenie podlega klasycznym prawom genetyki mendlowskiej:
Autosomalny dominujący (AD)
1 kopia genuWystarczy odziedziczenie tylko jednej zmutowanej kopii genu od jednego z rodziców, aby choroba się ujawniła.
- Każde dziecko chorego rodzica ma 50% ryzyka odziedziczenia mutacji;
- Występuje głównie w łagodniejszych postaciach, np. w większości przypadków EB Simplex (EBS) oraz dominującej postaci dystroficznej (DDEB);
- Może również powstać jako nowa mutacja de novo u dziecka zdrowych rodziców.
Autosomalny recesywny (AR)
2 kopie genuAby doszło do rozwinięcia objawów, dziecko musi odziedziczyć uszkodzony gen od obojga rodziców (którzy są bezobjawowymi nosicielami).
- Ryzyko zachorowania potomstwa dwójki nosicieli wynosi 25% w każdej ciąży;
- Typowe dla ciężkich, uogólnionych postaci EB: Junctional EB (JEB) oraz recesywnej postaci dystroficznej (RDEB);
- Często wiąże się ze znacznym skróceniem lub brakiem produkcji białka w tkankach.
🔬 Nowoczesne metody diagnostyki genetycznej
Celowane badanie konkretnego genu wytypowanego na podstawie badania klinicznego i biopsji immunohistochemicznej. Bardzo wysoka precyzja analizy pojedynczych eksonów.
Sekwencjonowanie nowej generacji całego eksomu lub genomu. Umożliwia jednoczesne przeszukanie milionów par zasad i wykrycie rzadkich, nietypowych mutacji.
Wyspecjalizowane pakiety testów analizujące jednocześnie od kilkunastu do kilkudziesięciu genów związanych z chorobami pęcherzowymi skóry, skracające czas diagnozy.
Badanie DNA płodu (amniopunkcja lub biopsja kosmówki) oraz preimplantacyjna diagnostyka genetyczna przy procedurach zapłodnienia pozaustrojowego dla rodzin wysokiego ryzyka.
